Obrada testa crpenja – najčešće greške u praksi
Test crpenja podzemnih voda iz bunara predstavlja osnovu metodu za proračun koeficijenta filtracije (K) u našoj praksi. U zavisnosti od problema koji se rešava, opitna crpenja se izvode sa jednim ili istovremeno više ciljeva (Pušić, 2012):
- provera funkcionalnosti bunara
- definisanje filtracionih karaktersitika izdani u užoj zoni bunara
- definisanje filtracionih karaktersitika izdani u široj zoni bunara
- utvrđivanje hidrodinamičkih karakterstika izdani u celini (uslovi na granicama)
- utvrđivanje režima izdani u eksploatacionim uslovima (probna eksploatacija)
- određivanje eksploatacionog kapaciteta bunara
- utvrđivanje međusobnog uticaja rada više bunara
Najčešće primenjivana metoda za obradu testa crpenja jeste S=f(log(t)). Primenom ove metode može se izračunati koeficijent vodoprovodnosti izdani (T). Kako je koeficijent filtracije u stvari količnik koeficijenta vodoprovodnosti (T) i debljine izdani (M), postupak za proračun koeficijenta filtracije je krajnje jednostavan:
Nešto kompleksnija situacija je sa proračunom koeficijenta vodoprovodnosti (T). Logaritamski oblik jednačine Tajsa (pri u<0,05), za proračun T je sledeći:
Gde je Q kapacitet bunara (m3/s), odnosno S1 i S2 sniženja u bunaru u vremenskim presecima t2 i t1. Suština je da se T računa kao koeficijent pravca prave na dijagramu S=f(log(t)). Međutim, podaci mereni u terenskim uslovima retko imaju oblik prave linije tokom celog trajanja testa crpenja. Češći slučaj je da se mereni podaci (tačke) grupišu duž pravih linija u više segmenata. Na slici 1, je dat tipski slučaj rasporeda mernih tačaka duž pravih linija u dva segmenta (A i B).
Koji deo dijagrama S=f(log(t)) uzeti za obradu testa crpenja?
Kao što se može videti, deo A (strmiji pad nivoa) odražava uslove neposredno nakon početka crpenja, tj. kada se nivoi u bunaru se menjaju u zavisnosti od količine vode koja se crpi i filtracionih karakterstika sredine u okruženju bunara. Nakon određenog vremena dolazi do sporijeg pada nivoa pri istom kapacitetu (segment B). Fizičko tumačenje ovoga je da se depresioni levak proširio do granice konstantnog potencijala (reka, površinski tok), jer pri istom kapacitetu dolazi do sporijeg pada nivoa. Samim tim, segment B se ne može koristiti za obradu testa crpenja, jer odražava i uticaj granice, a nikako samo filtracione karakterstike sredine.
Na osnovu svega iznetog, praktična preporuka za obradu testa crpenja u cilju definisanja koeficijenta filtracije jeste da se korisite podaci registrovani neposredno nakon početka crpenja (segment A).
Preporučena literatura:
Maliva, R., 2016. Aquifer Characterization Rechniques. Springer International Publishing AG Switzerland
Pušić, M., 2012. Hidraulika bunara. Univerzitet u Beogradu Rudarsko-geološki fakultet, Beograd
